SJ Health - шаблон joomla Авто
АБРБАНДӢ, ҳунари нақшгузорӣ дар матоъ. Дастгоҳи А. аз ду чӯбчаи дарозиаш »
«АБРИ БАҲОР»,навъи санъати китобат ва усули ороиши бадеии саҳифаҳои »
АЛОЧАБОФӢ, тарзи истеҳсоли алоча – матои пахтагӣ ва нимабрешимӣ. А. дар »

МАРОСИМ

Азодорӣ

АЗОДОРӢ (аз ар. عزا

+ View

Айёми аҷуз

АЙЁМИ АҶУЗ, ҳафтаи пеш

+ View

Алавпарак

АЛАВПАРАК, маросими

+ View

БОЗИҲО

Аккабозӣ

АККАБОЗӢ, як навъ бозии анъанавии бачагон, ки дар ...

+ View

Акколбозӣ

АККОЛБОЗӢ, чиликдангал, чилик-пилик, чилакбозӣ, ...

+ View

Алафдаравак

АЛАФДАРАВАК, як навъ бозии анъанавии бачагон, ки ...

+ View

БОВАРҲО


А

Аждаҳо

АЖДАҲО, яке аз маъруфтарин симоҳои манфӣ дар афсонаву қиссаҳо

Дидан
А

Авлиёпарастӣ

АВЛИЁПАРАСТӢ, яке аз унсурҳои дини ислом, ки тақрибан дар

Дидан
А

Авлиё

АВЛИЁ (ар. ҷамъи валӣ – муқарраб, наздик),

Дидан
А

Авесто

АВЕСТО, китоби муқаддаси зардуштия, куҳантарин китоби динӣ,

Дидан
Муфассал

ҲУНАРҲО

Абрбандӣ

АБРБАНДӢ, ҳунари нақшгузорӣ дар матоъ. Дастгоҳи ...

Абри баҳор

«АБРИ БАҲОР»,навъи санъати китобат ва ...

Адрасбофӣ

АДРАСБОФӢ, тарзи истеҳсоли адрас – матои ...

Аждаҳо. Тасвири ҷанги паҳлавон бо аждаҳоАЖДАҲО, яке аз маъруфтарин симоҳои манфӣ дар афсонаву қиссаҳо ва боварҳои мардуми тоҷик, ки онро дар гӯйишҳои мухталифи забони форсӣ ба гунаи «аждаҳор», «аждуҳор» ва «аждар» ном мебаранд. Дар Авесто он дар шакли Ажидаҳака зикр шудааст, ки номи махлуқи офаридаи Аҳриман аст. Он секаллаву сепӯзаву шашчашм буда, мехоҳад ҷаҳонро аз мардумон холӣ кунад.

А. дар афсонаву ривоятҳои тоҷикӣ махлуқи моршакли азимҷусса аст, ки дар баъзе қиссаҳо як сар ва гоҳе се калла дорад. Макони А. одатан ғорҳо, паси кӯҳҳо, соҳил ва ё зери дарёву рӯдхона­ҳо ва ҳавзҳо мебошад. Ма­салан, дар як афсонаи тоҷикӣ «аждуҳора куштани як бача», ҷойи зисти А. торику мартуб ва боронӣ тасвир шудааст.

Тавсиф ва тасвири А. дар афсонаҳои манотиқи гуногуни Осиёи Марказӣ ва Эро­ну Афғонис­тон ба якдигар монанд буда, ба муштаракоти асотир ва фарҳанги таърихии онҳо ишора мекунанд. Масалан, аз даҳони А. оташу дуд мебарояд; дандонҳои бузургу даҳони чун ғор дорад, ки одаму гову ҷонварони дигарро ба як бор фурӯ мебарад. А. гӯшти одамӣ ва гов ё гӯсфанд мехӯрад. Дар афсонаҳо ҳар рӯз, ё ҳар ҳафта, ё ҳар моҳ як одаму як гов, баъзан як хик (зарфи бузурге) равған қурбонӣ мекунанд. Дар афсонаи «Хирсиддин-паҳлавон» омадааст, ки «...аждаҳоре ҳаст, ки ҳар шаб барои вай як духтар, чил барраи бирён, чил машки шароб тайёр карда мемонанд. Агар тайёр набошад, ними шаҳрро хароб мекунад...». Аз ин оҳанг хулоса кардан мумкин аст, ки одамони ибтидоӣ дар замонҳои хеле қадим ҳайвонҳои азимҷусса ва ё махлуқоти асотириро ҳамчун тотем (ҳомии қабилаи худ) парастиш мекарданд ва ба онҳо қурбониҳо меовардаанд.

Одатан қаҳрамони аф­сонаҳо бо шамшер ё корди бузург бо қасди куштани А. ба даҳони ӯ наздик мешавад ва А. ӯро фурӯ мебараду қаҳрамон ҳам бо шамшер ӯро ба ду ним пора месозад ва шоҳдухтарро, ки навбати қурбон шудани ӯ буд, озод менамояд.

Дар баъзе афсонаҳои тоҷикӣ А. чӯҷаҳои Симурғро мехӯрад ва қаҳрамон аждаҳоро кушта, чӯҷаҳоро наҷот медиҳад. Симурғ ба ивази ин кораш ҷавонро болояш савор карда, ба дунёи дигар, ба макони худи қаҳрамон мебарад.

Намоди А. ва мазмуну оҳангҳои марбути он, ки дар байни мардумони эронитабор густариш ёфтааст, бунёду решаҳои муштарак дар асотиру тасаввуроти ибтидоӣ доранд. Намод ва фаъолияти ин махлуқи асотирӣ ба фарҳанги халқҳои турктабор низ гузаштааст. Масалан, туркҳо А.-ро эждер меноманд; ӯзбекҳо аз тоҷикон гирифта аждарҳо мегӯянд; қирғизҳо – ажыдаар; озариҳо – аждаҳо, қазоқҳо – айдагар; тотори мишорҳо – аздяка, нуқайҳо – аздага ва бошқирду қарақалпоқҳо – аждаҳо меноманд. Тавассути туркҳо намоди А. ба фолклори баъзе халқҳои Аврупо низ роҳ ёфтааст, чунончи, сербҳо онро аждайя ва булғорҳо – аждер мегӯянд.

Ад.: Брагинский И.С. Из истории таджикской народной поэзии. Элементы народно-поэтического творчества в памятниках древней и средневековой письменности. М., 1956; Басилев В. Н. Аждарха. // Мифологический словарь. М., 1991.

Р. Раҳмонӣ., Д. Раҳимов.

ТАОМҲО

Атола

АТОЛА, навъе аз таомҳои тоҷикӣ, ки маъмулан аз ор­ду равғану ...

+ View

Барак

БАРАК, навъе аз хӯроки миллии тоҷикӣ, ки онро тушбера низ мегӯянд. ...

+ View

Бат

БАТ, ҳ а л в о и ш и р, як навъи таоми миллии мардуми Кӯҳистони ...

+ View