دایره‌المعارف ملی تاجیکستان

دایرةالمعارف ملی تاجیک (به اختصار: ЭМТ) دانشنامهٔ ملی تاجیکستان است که تألیف و تدوین آن از سال ۲۰۰۸ در تاجیکستان آغاز شده است.

تاریخچه#

با فرمان رئیس‌جمهور تاجیکستان، در کشور مستقل، کهن‌فرهنگ، متمدن، سکولار و حقوق‌بنیاد ما نیز تدوین و تألیف دایرةالمعارف ملی چندجلدی آغاز شد، زیرا در کتاب‌های دایرةالمعارفی، تاریخ کشور، علم، اقتصاد، کشاورزی، فرهنگ، ادبیات و هنر، آداب و رسوم، آیین‌ها، زندگی و فعالیت شخصیت‌های بزرگ، چهره‌های نامدار اجتماعی، نمایندگان برجستهٔ علم و معرفت، ادیبان، هنرمندان و هنروران مشهور درج خواهد شد. تجربهٔ تاریخی نشان می‌دهد که هیچ ملتی نمی‌تواند بدون بهره‌مندی از تمدن مشترک ملت‌ها و اقوام همجوار، خود را به ملتی نیرومند و فرهنگ‌مند بدل سازد و در طول هزاران سال پایدار و ماندگار بماند.

خط‌مشی کشور ما که طرفدار سیاست شناسایی و احترام به موازین حقوق بین‌الملل، عدم مداخله در استقلال سیاسی و اقتصادی دیگر کشورها، و گسترش همکاری‌ها و روابط دوجانبهٔ سودمند با کشورهای جهان است، همواره از ارزش‌های ملی و فرهنگی تاجیکان در همهٔ سطوح و عرصه‌ها پشتیبانی می‌کند.

نخستین چاپ جلد اول ЭМТ در سال ۲۰۱۲ با شمارگان ۵ هزار نسخه و با هزینهٔ ۳۵۰ هزار سامانی در شهر آلماتی قزاقستان منتشر شد. در این دانشنامه ۳۲۰۰ مقاله گنجانده شده است که حاصل قلم ۶۵۰ نویسنده است. تا سال ۲۰۲۵، ۱۱ جلد از دایرةالمعارف ملی تاجیک منتشر شده است.

آغاز فعالیت#

سردبیری علمی دایرةالمعارف ملی تاجیک از همان ابتدای آغاز کار تدوین کتاب چندجلدی «دایرةالمعارф ملی تاجیک»، با طرح واژه‌نامهٔ این اثر به مؤسسات علمی، نهادهای دولتی، دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی، اتحادیه‌های خلاق، متخصصان مستقل همهٔ حوزه‌های علم و فرهنگ، و حتی پژوهشگاه‌های خارجی و برخی متخصصان خارج از کشور مراجعه کرده و آنان را به همکاری و یاری فراخوانده بود. در نتیجه، این واژه‌نامه در معرض بحث گستردهٔ جامعه قرار گرفت و تا اندازه‌ای تکمیل شد. تجربهٔ انتشار ۸ جلد از «دایرةالمعارف شوروی تاجیک» بر پایهٔ نقدها و بررسی‌های فراوانی که در رسانه‌ها منتشر شده بود، نشان داد که بیشتر ایرادهای متخصصان و خوانندگان عادی به درج شخصیت‌ها در کتاب مربوط می‌شد. برای جلوگیری از چنین انتقادهایی در آینده، در مورد «دایرةالمعارф ملی تاجیک» مصوبهٔ دولت جمهوری تاجیکستان (شمارهٔ ۴۳۹ مورخ ۲ سپتامبر ۲۰۱۰) با عنوان «دربارهٔ معیارهای درج شخصیت‌های مشهور تاریخی و معاصر در دایرةالمعارف ملی تاجیک» تصویب شد و سردبیری بر اساس آن عمل می‌کند.

در ارتباط با به‌کارگیری تازه‌ترین فناوری‌های صفحه‌آرایی و طراحی کتاب، و با توجه به کیفیت چاپ، از استفاده از عکس‌ها و تصاویر عمدتاً سیاه‌وسفید و فرسوده‌ای که بازسازی آن‌ها ناممکن بود، صرف‌نظر شد. همچنین شخصیت‌هایی که عکس خود را ارائه نکردند، از جلد نخست کنار گذاشته شدند. حجم مقاله‌ها نیز بسته به جایگاه و منزلت موضوع پیشنهادی، اهمیت آن و پیشنهاد نویسندگان، با در نظر گرفتن اطلاعات تکمیلی برای پژوهشگران آینده، تعیین شده است.

بیشتر مقاله‌های این دایرةالمعارف را دانشمندان مشهور با تخصص‌های گوناگون نوشته‌اند و مقاله‌های تدوینی و ترجمه‌ای نیز از سوی متخصصان مجرب، بر اساس منابع و مآخذ معتبر، تهیه یا ترجمه شده‌اند.

همهٔ مقاله‌های جلد نخست ЭМТ را، افزون بر دانشمندان و متخصصان رشته‌های گوناگون علمی، اعضای شورای علمی ـ تحریری که از سوی دولت جمهوری تاجیکستان تأیید شده‌اند، خوانده، تأیید کرده و برای چاپ توصیه کرده‌اند. روند آماده‌سازی جلدهای بعدی ЭМТ نیز به همین شیوه ادامه خواهد یافت.

محتوا
دایرةالمعارف ملی تاجیک ماهیتی علمی ـ عمومی دارد و نخستین دایرةالمعارف ملی است. در این دانشنامه مقاله‌هایی دربارهٔ تاریخ کشور، علم، اقتصاد، کشاورزی، فرهنگ، ادبیات و هنر، آداب و رسوم، آیین‌ها، زندگی و فعالیت شخصیت‌های بزرگ، چهره‌های مشهور اجتماعی، نمایندگان علم و معرفت، ادیبان و هنرمندان نامدار درج شده‌اند. همچنین در این دانشنامه بخشی از مطالب به تاریخ جهان، مهم‌ترین دستاوردهای علم و فنّاوری و فرهنگ جهانی، و نیز زندگی و تلاش‌های نوابغ جهانی که آموزنده‌اند، اختصاص یافته است.